Η πρόσφατη ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ για επιβολή νέων δασμών στις ευρωπαϊκές εξαγωγές έχει προκαλέσει έντονους τριγμούς στις οικονομικές σχέσεις ΗΠΑ-ΕΕ, σηματοδοτώντας μια νέα φάση αβεβαιότητας. Το κόστος για την Ευρώπη είναι τεράστιο: τουλάχιστον 380 δισεκατομμύρια ευρώ σε εξαγωγές επηρεάζονται, με τις ΗΠΑ να προσδοκούν έσοδα άνω των 81 δισεκατομμυρίων ευρώ από τους νέους δασμούς. Πρόκειται για ένα άλμα σε σύγκριση με τα 7 δισ. ευρώ που είχαν εισπραχθεί μέχρι πρότινος.
Το μήνυμα από τις Βρυξέλλες είναι σαφές: η Ευρώπη δεν μπορεί πλέον να στηρίζεται στον παραδοσιακό της σύμμαχο. Η πρόεδρος της Κομισιόν έκανε λόγο για απογοήτευση και προανήγγειλε στροφή προς νέους εμπορικούς εταίρους. Προϊόντα όπως η σόγια και οι μοτοσικλέτες Harley-Davidson μπορεί να αντικατασταθούν από βραζιλιάνικα ή ιαπωνικά αντίστοιχα. Η Ευρώπη εξετάζει συνεργασίες με χώρες όπως το Μεξικό, τα κράτη της Mercosur, την Ινδία και την ευρύτερη περιοχή της Νοτιοανατολικής Ασίας.
Το βασικό πρόβλημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο οικονομικό αλλά κυρίως πολιτικό: η απώλεια εμπιστοσύνης. Η Ευρωπαϊκή Ένωση φαίνεται να ξυπνά αργά από την ψευδαίσθηση ότι η Ουάσιγκτον θα παραμείνει μόνιμα ένας σταθερός και αξιόπιστος εταίρος, τόσο στο εμπόριο όσο και στην ασφάλεια. Η καθυστερημένη απάντηση της ΕΕ στους δασμούς – με τα πρώτα αντίμετρα να εφαρμόζονται σχεδόν ένα μήνα μετά την ανακοίνωση των αμερικανικών μέτρων – υποδηλώνει την ανάγκη για ταχύτερα αντανακλαστικά και μεγαλύτερη εσωτερική συνοχή.
Το μεγαλύτερο στοίχημα αυτή τη στιγμή δεν είναι η τιμωρητική απάντηση αλλά η διατήρηση της ενότητας των 27 κρατών-μελών. Ο Τραμπ επιδιώκει τη διάσπαση της Ένωσης μέσα από διμερείς συμφωνίες, κάτι που απαιτεί από την Ευρώπη να δείξει σθένος και αλληλεγγύη. Η ισχύς της ΕΕ θα φανεί στην ικανότητά της να προστατεύσει τα συμφέροντα όλων των κρατών-μελών, ακόμη κι όταν αυτά συγκρούονται με εθνικά συμφέροντα – όπως συμβαίνει π.χ. με τις πιέσεις της Γαλλίας για δασμούς στο αμερικανικό μπέρμπον.
Η επόμενη περίοδος θα κρίνει αν η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί να λειτουργήσει ως μια πραγματικά ενιαία οικονομική και πολιτική δύναμη ή αν θα επιστρέψει στις εσωστρεφείς, αποσπασματικές πολιτικές του παρελθόντος.
